Rau hữu cơ đắt hơn rau chợ, tiền đó đi đâu

Câu hỏi tụi mình nhận được nhiều nhất trên Zalo không phải là “rau có tươi không” mà là “sao đắt vậy”. Một bó cải bẹ xanh 300 gam ở Mộc Điền có giá 32.000đ, trong khi ngoài chợ có hôm chỉ mười mấy nghìn. Thay vì nói chung chung rằng hữu cơ thì phải đắt, bài này kể ra từng khoản để bạn tự cân nhắc.

Năng suất thấp hơn

Khi không dùng phân đạm hoá học, cây lớn chậm hơn. Một luống cải ở vườn anh Tư Lành, Củ Chi, cần khoảng ba mươi lăm ngày mới cắt được, trong khi luống cải bón phân thúc chỉ cần hai mươi lăm ngày. Cùng một mảnh đất, một năm vườn hữu cơ được ít lứa hơn, và mỗi lứa cũng ít ký hơn vì có phần lá bị sâu ăn phải bỏ. Tính chung, sản lượng thường thấp hơn từ hai mươi đến bốn mươi phần trăm.

Công làm tay nhiều hơn

Không có thuốc diệt cỏ thì cỏ phải nhổ bằng tay. Không có thuốc trừ sâu thì phải bắt sâu, căng lưới, đặt bẫy, phun nước tỏi ớt. Phân ủ phải trộn, đảo, chờ ba tháng mới dùng được. Ở các vườn đối tác của tụi mình, công lao động chiếm gần một nửa giá thành, trong khi ở vườn thường con số này thấp hơn nhiều.

Những năm chuyển đổi không được giá

Một mảnh đất từng dùng hoá chất phải trải qua hai đến ba năm chuyển đổi mới được chứng nhận hữu cơ. Trong thời gian này, người trồng đã làm theo cách hữu cơ, năng suất đã giảm, nhưng rau vẫn chỉ được bán với giá thường. Nhiều hộ bỏ cuộc giữa chừng vì không chịu nổi. Những hộ trụ được thì cần giá bán sau này đủ để bù lại mấy năm lỗ.

Chứng nhận và kiểm tra

Chi phí chứng nhận, lấy mẫu kiểm nghiệm dư lượng, đánh giá định kỳ đều tính vào giá. Với chứng nhận quốc tế như USDA hay EU, chi phí này lên tới hàng chục triệu đồng mỗi năm cho một hợp tác xã. PGS rẻ hơn nhưng đòi hỏi thời gian của chính nông hộ đi kiểm tra vườn nhau.

Đường từ vườn tới bếp

Rau hữu cơ không qua chợ đầu mối nên không được chia chi phí với hàng trăm tấn rau khác. Rau Đà Lạt của tụi mình đi xe lạnh riêng mỗi đêm, rau Củ Chi được chở thẳng về kho trong buổi sáng. Hao hụt cũng cao hơn: rau không có chất bảo quản nên lá úa nhanh, phần nào không đủ đẹp để giao thì phải bỏ hoặc đem ủ phân.

Vậy phần chênh lệch đi về đâu

Theo sổ sách của Mộc Điền, với mỗi bó rau 32.000đ, khoảng 45% trả cho nông hộ, 20% cho vận chuyển và đóng gói, 15% bù hao hụt, phần còn lại là chi phí kho, nhân sự và lợi nhuận của cửa hàng. Nông hộ của tụi mình nhận giá cao hơn rau thường khoảng gấp đôi, và được trả theo giá cố định cả mùa, không bị ép giá khi rau rộ.

Mẹo ăn hữu cơ mà không vỡ ngân sách

Bạn không cần chuyển hết sang hữu cơ một lần. Hãy bắt đầu với món ăn nhiều và ăn sống, như xà lách, cà chua, rau lá cho trẻ. Mua theo mùa, vì rau đúng mùa rẻ và ngon hơn. Gom đơn với hàng xóm cho đủ 400.000đ để được miễn phí giao. Và nhớ rằng gạo, đậu, hạt là những món hữu cơ có giá chênh ít nhất so với hàng thường, lại để được lâu.